Συνεχης ενημερωση

    Πέμπτη, 06-Δεκ-2018 00:37

    Σωστός ή  δίκαιος δικαστής• ευτυχισμένος, καλύτερα

    • Εκτύπωση
    • Αποθήκευση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Toυ Γιώργου Ι. Κωστούλα

    Ίσως είναι σε λίγους γνωστή η έμμονη συνήθεια του Βίκτωρος Ουγκώ να συχνάζει στα δικαστήρια  και να παρακολουθεί δίκες, κυρίως ιστορικών γεγονότων. Στην παλιά έκδοση του βιβλίου του, "Από όσα έχω δει”, έχουν σταχυολογηθεί οι σχετικές μαρτυρίες, ως αυτήκοου μάρτυρα, του μεγάλου συγγραφέα *. 

    Μια απ’ αυτές τις μαρτυρίες η παρακάτω, η οποία και αναγνωρίζεται ως η έμπνευση για τη συγγραφή του αριστουργήματός του: Οι Άθλιοι. 

    Τη μοιράζομαι μαζί σας με την ευκαιρία του σάλου που προκάλεσε η περίπτωση της καθαρίστριας που καταδικάστηκε σε φυλάκιση 10 ετών για πλαστογράφηση του απολυτηρίου Δημοτικού κατά την πρόσληψή της σε δημόσιο παιδικό σταθμό. Ο λόγος; Ομοιάζει τόσο πολύ η ιστορία της με την ιστορία του εμβληματικού μυθιστορήματος.

    Το κείμενο, στην καταληκτική του παράγραφο, είναι συγκλονιστικό. Ιδιαίτερα εκεί που μιλάει για δυο βλέμματα που δεν συναντήθηκαν ποτέ. Διαβάστε το: "Χθες στις 22 του Φλεβάρη πήγαινα στα δικαστήρια του Παρισιού. Ο καιρός ήταν καλός, μα παρότι ήταν μεσημέρι και ο ήλιος έλαμπε έκανε διαβολεμένο κρύο.

    Είδα νά’ ρχονται από την οδό Τουρνόν δυο στρατιώτες που οδηγούσαν έναν άνθρωπο. Ήταν ξανθός, ωχρός, αδύνατος και βλοσυρός, κοντά τριαντάρης, με παντελόνι από χοντρό ύφασμα, με γυμνά πόδια σκασμένα μέσα στα τσόκαρα και που τα κορδόνια πού’ταν δεμένα γύρω από τον αστράγαλό του είχαν σκάψει βαθιά αυλάκια.

    Φορούσε κοντή μπλούζα γεμάτη βούρκο στις πλάτες, πράμα που έδειχνε πως κοιμόταν στα πεζοδρόμια.

    Κάτω από το μπράτσο του κρατούσε ένα καρβέλι ψωμί. Ο κόσμος γύρω του έλεγε  πως είχε κλέψει αυτό το ψωμί και πως γι’ αυτόν το λόγο τον είχαν συλλάβει.

    […]Μπροστά στην πόρτα του κρατητηρίου είχε σταματήσει ένα αμάξι, με ένα δουκικό στέμμα στα φανάρια και το οποίο το έσερναν δυο γκρίζα άλογα που πίσω του στεκόταν δυο λακέδες με γκέτες.

    Τα τζάμια ήταν κλειστά αλλά μπορούσε κανείς να ξεχωρίσει πως το εσωτερικό ήταν στολισμένο με δαμασκηνιά και χρυσά κουμπιά. Το βλέμμα του ανθρώπου που καρφώθηκε στο αμάξι τράβηξε το δικό μου. Μέσα στο αμάξι ήταν μια γυναίκα με ροζ καπέλο και μαύρο βελούδινο φόρεμα, δροσερή, άσπρη, ωραία, εκθαμβωτική που γελούσε και έπαιζε με ένα  χαριτωμένο παιδάκι, το οποίο ήταν χωμένο στις κορδέλες, τις δαντέλες και τις γούνες.

    Η γυναίκα δεν έβλεπε τον τρομερό άνθρωπο που την κοιτούσε. Εγώ βυθίστηκα  σε σκέψεις. Αυτός ο άνθρωπος  δεν ήταν για μένα απλώς  άνθρωπος. Ήταν το φάσμα της φτώχειας, ήταν η άγρια εμφάνιση, η παραμόρφωση και η θλίψη, η ολοφάνερη μιας επανάστασης που απλώνεται βαθιά μέσα στα σκοτάδια  και που θα ξεσπάσει.

    Άλλοτε η φτώχεια  συναπαντιόταν με τον πλούτο, το φάντασμα πλησίαζε τη δόξα μα εδώ δεν κοιτάχτηκαν ποτέ. Τραβούσε το καθένα το δικό του δρόμο. Δεν μπορεί όμως να τραβήξει αυτή η κατάσταση για πολύ.Από τη στιγμή που αυτός ο άνθρωπος παρατήρησε πως υπάρχει αυτή η γυναίκα, ενώ εκείνη δεν παρατήρησε την ύπαρξη αυτού του ανθρώπου, η καταστροφή ήταν αναπόφευκτη”.

    Βεβαίως αναπόφευκτη. Γιατί, πόσο μπορούμε να προχωρήσουμε ως κοινωνία, σκοντάφτοντας διαρκώς στον ανασταλτικό παράγοντα της αδικίας ή της ατιμωρησίας; Χωρίς στοιχειώδη αναλογικότητα στις επιβαλλόμενες ποινές, από τη μία• με την ασυδοσία των επιτηδείων και προστατευμένων από το "σύστημα”, από την άλλη, που περνούν κάτω από το ραντάρ της Δικαιοσύνης, κάποιες φορές, μάλιστα, εν γνώσει της. 

    Δεν είναι μόνο η διάβρωση του περί δικαίου αισθήματος, ούτε ο κυνισμός της απάτης που καταλαμβάνει το κενό της νομοθεσίας και της λειτουργίας των θεσμών. Είναι ότι με τα διαρκώς δύο μέτρα και δύο σταθμά πορεύονται απρόσκοπτα και με ούριο άνεμο μόνο ο λαϊκισμός και η δημαγωγία. 

    Επισημάνσεις όπως η παραπάνω συμπυκνώνουν ό,τι κυρίως έχει γραφτεί για το θέμα τις τελευταίες μέρες και που περιγράφουν περίπου τον σωστό δικαστή, αυτόν δηλαδή που εφαρμόζει το γράμμα του νόμου.

    Το ζήτημα, ωστόσο, φέρνει στη επιφάνεια ένα άλλο σοβαρό ζήτημα: Αυτό της γενναιότητας των δικαστών.

    Οι νομοθέτες, όταν νομοθετούν έχουν κατά νουν την πλειονότητα. Συντάσσουν επομένως ένα νόμο με καθολική ισχύ που θα καλύπτει το πλήθος των περιπτώσεων εφαρμογής του. Από εκεί και μετά, ο δικαστής καλείται, εφαρμόζοντας το επιεικές δίκαιο, να διακρίνει και να σταθμίσει τις εκάστοτε ιδιαίτερες συνθήκες, επί το επιεικέστερον. 

    Η επιείκεια αναγνωρίζεται από τον Αριστοτέλη ως μια διόρθωση του νόμου, όπου αυτός είναι ελλιπής, εξ αιτίας της γενικότητάς του: "καὶἔστιναὕτη ἡ φύσις ἡ τοῦἐπιεικοῦς, ἐπανόρθωμα νόμου, ᾗ ἐλλείπειδιὰτὸ καθόλου”, κατά την επακριβή διατύπωση από τα Ηθικά Νικομάχεια.

    Αυτό το "επιεικέστερον” είναι η λέξη κλειδί που, ακριβώς, γεφυρώνει τη διάταξη του νόμου με το φυσικό δίκαιο. 

    Απομάκρυνση από την κρίσιμη αυτή παραγγελία του Αριστοτέλη δημιουργεί υποψίες, και αφήνει σκιές, που αδικούν τη Δικαιοσύνη και καταλήγουν σε βλαπτικούς αφορισμούς όπως αυτός: "Μπροστά στο νόμο είναι όλοι ίσοι. Όχι όμως μπροστά στους δικαστές”.

    Ήδη, περιπτώσεις όπως αυτή της καθαρίστριας, του εργαζόμενου στο ΕΚΑΒ κ.λπ., καλούν επειγόντως για επίδειξη γενναιότητας, εκ μέρους των δικαστών. Πολύ περισσότερο όταν πολλά από αυτά που τρεχόντως συμβαίνουν γύρω μας, δεν είναι καν θέματα νομικής ή ηθικής τάξεως. Είναι μάλλον θέματα κοινωνικής ευαισθησίας και απλής αισθητικής. 

    Η ηθική αντίληψη μπορεί να μην υποστηρίζεται από την ίδια αντικειμενικότητα των φυσικών επιστημών, όμως υπάρχει μέσα μας ως αλάνθαστο ορμέμφυτο το "ηθικό αίσθημα”. Η πρωταρχική ικανότητα που ουσιαστικά επιτρέπει σε όλους τους ανθρώπους - στους δικαστές ιδιαίτατα- να αποφαίνονται σωστά για εκείνο που  κάθε φορά ενδείκνυται ή αποδοκιμάζεται.

    Άλλο σωστός και άλλο δίκαιος δικαστής. Η δικαιοσύνη του γράμματος του νόμου κάνει το δικαστή σωστό. Όχι όμως και δίκαιο. Πολύ περισσότερο ευτυχισμένο. Κι αυτό, γιατί πολύ συχνά, πρόξενος οδύνης δεν είναι η παράβαση του νόμου, αλλά η συμμόρφωση προς αυτόν. 

    Το ίδιο, με διαφορετικά λόγια  μας λέει μια σοφή συμβουλή, που αποδίδεται στον πρώην πρόεδρο των ΗΠΑ, Λίντον Τζόνσον: "Δεν πρέπει να εξετάζουμε τη νομοθεσία υπό το πρίσμα, μόνον, των καλών που θα επιφέρει αν εφαρμοστεί σωστά, αλλά και υπό το πρίσμα των δεινών που θα επιφέρει αν εφαρμοστεί λάθος”.

    Κορύφωση στην κλίμακα των επαγγελματικών ανταμοιβών ενός δικαστή-αξεπέραστη εσωτερική συναισθηματική διαπλοκή: "Η ηδονή να αποδίδει δικαιοσύνη σε έναν αντίπαλo”.  Σε απροστάτευτο συνάνθρωπό μας, η απόλυτη ευτυχία. 

    *Επισήμανση: Γιώργου Κακουλίδη, στο βιβλίο του "Το απόλυτο ρόδο”

    * Ο κ. Κωστούλας είναι τέως γενικός διευθυντής εταιρειών του ευρύτερου  χρηματοπιστωτικού τομέα  

    gcostoulas@gmail.com

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

    Δειτε τα πρωτοσελιδα ολων των εφημεριδων